fbpx

Bu Sıralı Uçuş Kuralı da Neymiş?

Son zamanlarda sıklıkla karşıma çıkan bir konu hakkında yazmak istiyorum bugün: sıralı uçuş kuralı sorunsalı. Herhangi bir havayolundan gidiş-dönüş veya ikiden fazla parkur içeren bir uçak bileti alınıp da gidiş uçuşuna veya aradaki bir sefere binilmemesi durumunda dönüşün de otomatik olarak iptal edilmesine yol açan ve eğer uçak bileti alırken bilet kurallarını okuma alışkanlığınız yoksa muhtemelen farkında bile olmadığınız bir kural bu.

Beni bu yazıyı yazmaya iten en büyük sebep, internette bu konu hakkında çok fazla bilgi kirliliği bulunması ve şahsen konuyla ilgili doğru bilgiye sahip uzman kişilere ulaşabilecek olmamdı. İlgili kişilerle görüştüm, durumla alakalı teknik detayları öğrendim ve burada doğrusunu paylaşarak bu uygulamanın sebebini merak eden kişileri aydınlatmak istiyorum.

Havayolu şirketleri yolcularının biletlerinde gösterilen rotaya uygun olarak, belirlenen çıkış noktasından belli ara noktaları geçerek son varış noktasına ve gerisin geri aynı şekilde seyahat etmesini ister. Seyahatin her bir bacağı elektronik bilet üzerinde belli bir segmente bağlıdır ve segmentlerin tamamı bilet üzerindeki sıraya göre kullanılmadığı takdirde çoğunlukla biletin tamamı geçerliliğini yitirir. Bu duruma maruz kalan birçok kişi bu kuralın yolcular açısından uygunsuz bir durum olduğunu ve bu kuralla insanların daha ucuz ücretlerle seyahat edebilmesinin engellendiğini düşünür. Yaşanan bu durumun temel sebebi, havayolunun belli koşullar ve stratejiler çerçevesinde oluşturduğu ücretlendirme politikasının suiistimalini engellemektir. Konuya derinlemesine bakınca, Uluslararası Hava Taşımacılığı Örgütü IATA’nın da önerilen uygulamaları (IATA Recommended Practice 1724, Article 3.3.1) arasında yer alan sıralı uçuş kuralının havayolu şirketlerinin olduğu kadar tüketicilerin de menfaatini koruma amacı güttüğünü görebiliriz. Peki, bu ücretlendirme stratejileri nelerdir; insanlar neyi suiistimal ediyor; bu kuralın mantığı nedir ve bu kural nasıl oluyor da tüketiciyi koruyor? Yazının devamında bu konulara açıklık getirmeye çalışacağım.

Havayolu şirketleri bir biletteki uçuş segmentlerini ayrı ayrı satmazlar; satılan ürün bir bütün olarak biletteki seyahattir. Her bir seyahatin bedeli piyasa koşulları temel alınarak belli paradigmalarla özel olarak belirlenir. Bir uçakta seyahat eden yolcuların o uçuş için ödedikleri ücretler birbirinden farklı olacaktır çünkü bu ücretler seyahatin bütününde yer alan bağlantılar ve o pazardaki rekabet koşulları çerçevesinde belirlenmektedir. Bu pazar segmentasyonu, havayollarının ücretlendirme politikasının temelini oluşturmakta; piyasada her bütçeye uygun fiyat bulunmasını ve koltukların olabildiğince ziyan olmamasını sağlamaktadır. Söz konusu pazar segmentasyonunun uygulanmasındaki en önemli nokta ise farklı ücretler arasındaki sınırları çizebilmek ve farklı fiyatlardaki ürünleri birtakım kurallarla birbirinden ayrıştırabilmektir. Sıralı uçuş kuralı da bu kuralların en önemlilerindendir.

Örneğin, diyelim ki bir yolcu Brüksel-Lizbon arasında gidiş dönüş seyahat etmek istiyor. Bu kişi Londra’dan Lizbon’a Brüksel aktarmalı bir bileti Londra-Brüksel biletinden çok daha ucuza bulabilir. Peki neden? Brüksel-Lizbon-Brüksel bileti nasıl oluyor da Londra-Brüksel-Lizbon-Brüksel-Londra biletinden daha pahalı satılıyor? Bu sorunun yanıtı Pazar koşullarında saklıdır. Londra-Lizbon pazarında Brüksel aktarmalı bilet satacak olan havayolu şirketi, Londra-Lizbon arasında hem direkt sefer icra eden şirketlerle, hem de farklı noktalardan aktarmalı olarak (örn: Londra-Paris-Lisbon) sefer icra eden havayollarıyla rekabet etmek durumundadırlar. Bu pazar koşullarında sunacakları ücret doğrudan sefer icra eden havayolu şirketlerinden daha uygun olmalı ve aktarmalı sefer icra eden diğer havayollarıyla rekabet edebilmelidir. Bu Londra-Brüksel-Lizbon seferinin Brüksel-Lizbon seferinden daha ucuz olması anlamında gelse dahi, pazarda kalabilmek için havayolu bu şekilde ücretlendirme yapmalıdır. Öte yandan, Brüksel-Lizbon arasında doğrudan bir uçak seferi o pazardaki en iyi üründür ve rekabet açısından en avantajlı konumda olduğundan bu ürünün bedeli doğal olarak daha yüksektir.

Öyleyse, yolcu neden Londra-Brüksel-Lizbon bileti alıp yalnızca Brüksel-Lizbon kısmını kullanamasın? Havayolu açısından bakılınca, bu sorunun yanıtı oldukça basit: bu iki seyahat birbirinden farklı iki ürün; bu ürünlerin sunulduğu piyasalar iki farklı piyasadır ve her iki ürünün ederi farklıdır. Eğer havayolu bu iki ürünü belli kurallarla birbirinden ayrıştıramaz ve Brüksel-Lizbon hattında seyahat edecek yolcuların daha ucuz olduğu için Londra-Brüksel-Lizbon bileti almalarını engelleyemezse, havayolunun direkt Brüksel-Lizbon seferinden edeceği zarar, Londra’dan Brüksel aktarmalı seferlerindeki kârının üzerine çıkar ve aktarmalı hattını kapatmak zorunda kalır. Diğer bir deyişle, eğer havayolların farklı pazarlardaki ücretlendirme politikaları kısıtlanırsa, bu durum kesin olarak bazı pazarlardan çekilmeleri anlamına gelecektir ve bu pazarlardaki rekabet azalacaktır. Bir pazarda rekabet azaldığında otomatik olarak fiyatların artacağını söylemek için de müneccim olmaya gerek yok sanıyorum.

Özetlemek gerekirse, havayolu şirketlerinin sıralı uçuş kuralını uygulamasının engellenmesi, havayollarının aktarmalı pazarlarda rekabet edebilme kapasitesi ve isteğini ortadan kaldıracak ve sonuç olarak azalan rekabetle, yolcular için havayolu seyahati daha maliyetli bir hale gelecektir.

Bunun yanı sıra, havayolu şirketlerinin optimal uçak kapasitesini belirleyebilmeleri ve kaynaklarını verimli kullanabilmeleri için, belli bir uçuşa biletli olan yolcuların o uçuşta yer alacaklarını bilmeleri gerekir. Böylece, uçuştaki “no-show” (uçuşa gelmeyen yolcu) sayısını asgariye indirerek “overbook” (fazladan satılan bilet) ihtiyacını azaltacak ve yolcu sayısını daha büyük bir kesinlikle tahmin edebileceklerdir. Bu açıdan, çok parkurlu bir uçuşun bir parkuruna katılmayan ve diğer uçuşlara katılmak istediği konusunda havayoluyla iletişime geçmeyen yolcunun biletindeki diğer uçuşları kullanacağını varsaymak havayolu açısından mantıksızdır.

Beklenmedik durumlar sebebiyle bazen yolcular sıralı uçuşlarını bozmak zorunda kalabilirler. Bu tarz zorunlu hallerde, yolcunun en kısa sürede havayolu şirketiyle iletişime geçmesi gerekmektedir. Sıralı uçuş kuralının mücbir sebepler yüzünden bozulması halinde, havayolu şirketi ilave ücret talep etmeksizin yolcunun bir sonraki aktarma noktasına veya son varış noktasına transfer edilmesi için gerekli işlemleri yapacaktır. Burada en önemli nokta, yolcunun derhal havayolu şirketiyle iletişime geçmesi gerekliliğidir. Örneğin, Napoli yakınlarında küçük bir kasabada yaşayan ve Napoli’den Londraya Roma aktarmalı bir bilet almış olan bir yolcu düşünelim. Bölgedeki toplu taşıma grevi sebebiyle Napoli Havalimanından kalkacak olan sefere yetişemeyeceği ve Roma-Londra bağlantısını yakalamak için Roma’ya bir araç ayarladığı konusunda havayolu şirketini bilgilendirmesi halinde, havayolu şirketi yolcudan herhangi bir ilave ücret almadan yolcunun Roma-Londra seferine alınması için elinden gelen çabayı gösterecektir. Ancak sektördeki genel uygulama bu yönde olsa da, sıralı uçuş kuralının bozulmasının bariz bir suiistimal girişimi olarak değerlendirilmesi halinde, biletin tamamının iptal olacağı unutulmamalıdır.

Bağlantılı havayolu taşımacılığının küresel ekonomiye sağladığı ekonomik ve sosyal katkılar azımsanmayacak düzeydedir. İnsanları ve kültürleri bağlamanın yanı sıra, havacılık sektörü dünya ekonomisinin %3,5’ini oluşturmaktadır. Uçuşların sıralı ve tam kullanımı, dünya çapındaki havayolu bağlantılarının arttırılmasını ve yolculara geniş bir rota ve ücret yelpazesi sunulmasını sağlayacak olan temel araçtır. Dolayısıyla, hem havayollarının hem de yolcuların menfaatinin korunması ve kazan-kazan durumunun sürdürülmesi açısından bu kuralın uygulanması yadsınamaz bir gerekliliktir.

Sıralı uçuşlarını bozdukları için biletlerinin tamamı iptal olan yolcuların bu durum karşısında haksızlığa uğradıklarını ve hatta dolandırıldıklarını düşündüklerini ve bu kurala bir anlam veremediklerini görüyorum. Biletlerindeki uçuşları sırasıyla kullanamayan/kullanamayacak olan kişiler derhal havayolu ile iletişime geçmelidirler. Eğer bir suiistimal çabası içinde değillerse veya büyük bir talihsizlikle bilet fiyatları bariz biçimde suiistimali işaret etmiyorsa, havayolu şirketi yolcu için en uygun çözümü bulmaya çalışacaktır.

Umarım açıklamalarım aydınlatıcı olmuştur. Konuyla ilgili sorularınızı yorum kısmında paylaşırsanız yanıtlamaya çalışacağım.

Kaynak: https://www.iata.org/policy/Documents/coupon-use-paper.pdf 

Blog bültenine abone olarak yeni yazıların e-posta adresinize gelmesini ister misiniz?

ODTÜ mezunu. Havayolu çalışanı. Okumayı, araştırmayı, bol bol seyahat etmeyi, farklı lezzetler denemeyi, bir de mutfakta vakit geçirmeyi seven düz bir insan evladı.

Bir Cevap Yazın

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Site Footer

Sliding Sidebar

Bumerang - Yazarkafe