Tercih Mimarlığı – Behavioural Nudges & Choice Architecture

Veri analizi ve davranışsal bilim, insanların kararlarını etkilemeleri dışında ortak bir noktaya sahip değildir. İş analitiği ve davranış bilimi insanların irrasyonel davranışlarının tahmin edilebilmesine hizmet eder. Özel sektörde verimliliği düşük olan alanlarda kârlı bir biçimde büyümek için kullanılan bu tahmin yöntemleri, kamu ve sosyal hizmetler alanlarında ise profesyonellerin halka daha ekonomik ve etkili biçimde hizmet edebilmesini sağlar.

‘‘Davranışsal sezgi’’ hareketi şu fikre dayanır: İnsanları daha rasyonel davranacakları şekilde eğitmek yerine; onların tercih yaptıkları çevreyi, karar verme sürecini karmaşık hale getirmeden, olması gereken karar psikolojine uyumlu hale getirmenin fırsatları kollanmalıdır.

İnsanlar olağan düzenlerinde değişiklik yapmayı sevmezler. Bu yüzden, ‘‘üzerine düşünmek için vakit ayırsalardı, bunu tercih ederlerdi’’ diyebileceğiniz seçeneği varsayılan olarak ayarlamalısınız. Örneğin, kâğıt tasarrufu için yazıcının varsayılan ayarını çift taraflı olarak belirlemek veya emeklilik birikimleri ve organ bağışı gibi programlarda varsayılan ayarı negatif yerine pozitif olarak belirlemek gibi. Ayrıca, insanlar çevrelerinden etkilenirler ve diğerleriyle karşılaştırma yaparak tercihleri için sosyal kanıt ararlar. Bu yüzden onlara resmi dille yazılmış bürokratik mektuplardan ziyade ‘‘komşularınızın %90’ından daha fazla elektrik harcadığınızı biliyor muydunuz?’’ gibi bir yaklaşımda bulunmak daha etkili olacaktır. Karmaşık formlar yerine, basitleştirilmiş arayüzler kullanılması da insanların tercihlerinin istediğiniz yönde şekillendirilmesine yardımcı olacaktır. Richard Thaler ve Cass Sunstein bu tür düşünce dizaynına ‘‘tercih mimarlığı’’ adını vermiştir. Tercih mimarlığının ana fikri, formları, programları ve stratejileri insan psikolojinin özelliklerine ters düşecek biçimde değil onlarla bir arada ilerleyecek biçimde oluşturmaktır. Bu şekilde bir politika, tercihleri kısıtlamaz; aksine, insanların günlük kararlarının onların uzun vadeli hedeflerine uyumlu olacak şekilde gerçekleştirilmesine yardımcı olmak amacıyla seçenekler düzenlenerek sunulmasını sağlar.

Bu görüşün savunucuları, yukarıda örnekleri verilen ve ‘‘behavioural nudge (davranışsal dürtükleme)’’ olarak adlandırılan ve insanlar üzerinde istenilen davranış değişikliklerinin oluşturulmasını sağlayan bu aracın, bir yöneticinin takım çantasında mutlaka bulunması gerektiğini iddia ederler.

Blog bültenine abone olarak yeni yazıların e-posta adresinize gelmesini ister misiniz?

tam bir dijital çağ adamı.. ortaçağ’da yaşamış olsaydı muhtemelen melankolik bir edebiyatçı olur, kendini dağlara vurur ya da nehirlere atardı. ama onun bahtına bu çağ düştü, o da dijital medya gurusu oldu, iyi oldu, çok da güzel oldu.

Bir Cevap Yazın

Site Footer